Sağlık Sektörü İletişiminde Sosyal Medya ve Dijital Pazarlamanın Önemi

Sağlık Sektörü İletişiminde Sosyal Medya ve Dijital Pazarlama, özellikle covid-19 pandemi salgını nedeniyle önemini iyie orta koymuştur.

Bilindiği üzere İletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler pek çok alanda olduğu gibi sağlık alanın da etkin olmaktadır. Bu gelişmeler, sağlık profesyonellerinin ve hastaların tıbbi bilgilere daha hızlı ulaşmalarına katkı sağlamaktadır.

Günümüzde sosyal medya araçları kullanarak zamanının büyük bir kısmını internette geçiren kitlelerin ürün, marka ya da işletmeler hakkında herhangi bir yer ve zaman kısıtlaması olmadan daha kolay ve ucuz bir şekilde bilgi edinebilmekte ve olumlu veya olumsuz tecrübelerini sosyal çevreleriyle paylaşabilmektedir.

Yapılan araştırmalar, sağlık hizmetlerinde hem tüketicilerin hem de işletmelerin karar verme noktasında sosyal medyadan yararlanıldığını göstermektedir. Tüm dünyada olduğu gibi sağlık iletişimi konusu son dönemlerde Türkiye'de de önem kazanmakta, bu alanda geliştirilen stratejilere ve yapılan çalışmalara ağırlık verilmektedir.

Sağlığın geliştirilmesi, sağlık iletişiminin kapsadığı temel konu başlıklarından birisidir. Özellikle, yaygınlaşan kronik hastalıklarla önemi artan ve disiplinler arası bir çalışma gerektiren stratejik sağlık gelişiminin planlanmasında ve uygulanmasında iletişim çalışmaları önemli bir yere sahiptir.

Gelişen iletişim teknolojileri ile bu uygulamaların yöntemi değişerek, geleneksel çalışmaları yan ısıra sosyal medya araçlarının kullanımı da artış göstermiştir. Sosyal medyanın bu amaç doğrultusunda kullanımı, tarafların dahil olmasına imkan vermekte, sağlık iletişimi programlarıyla beraber toplum sağlığını olumlu yönde etkilemek için fırsatlar oluşturmaktadır.

Bu sebeple, sosyal medyanın toplum üzerindeki etkisini ve sağlık gelişimi uygulamalarındaki rol ve etkinliliğini değerlendiren çalışmalar önem taşımaktadır.

Sağlık İletişiminde Sosyal Medya Kullanımı


Kitle iletişim araçlarındaki teknolojik ilerlemeler sağlık bilgisine erişimi iyileştirmeye katkı sağlamaktadır.

İnsanların doğru ve güvenilir sağlık bilgilerine erişimleri ve sahip oldukları bilgiyi etkili biçimde kullanmaları çok önemlidir. Toplumda sağlık okuryazarlığının zayıf olması; bilinçsiz ilaç tüketimi, gereksiz tetkik ve hospitalizasyona neden olmaktadır.

Yanlış sağlık bilgileri kişilerin sağlığını doğrudan etkileyebilir. Bu anlamda bilinçli medya kullanımı, sağlık okuryazarlığının arttırılması ve etkin sağlık iletişimi çalışmaları ile mümkündür. Dünya Sağlık Örgütü tarafından 1958 senesinde “2000 Yılında Herkes İçin Sağlık” kampanyası başlatılmıştır, 1986 senesinde Kanada’nın başkenti Ottowa’da düzenlenen kurultayda sağlığın geliştirilmesi konusunun anlam ve önemi görüşülmüştür.

Bu toplantı sonucunda Dünya Sağlık Örgütü sağlığın geliştirilmesi ifadesini; insanların bireysel sağlıklarının üzerindeki hak ve sorumluluklarının farkında olmasının sağlanmasının artırılması ve bunun için gerekli çalışmaların yapıldığı bir süreç olarak ifade etmiştir.

Sağlığın geliştirilmesi; toplumun tüm bireylerinin; doğru ve sağlıklı beslenen, günlük fiziksel aktivitelerini düzenli olarak yapan, kendisi ve çevresi ile uyumlu, girişken, diğerler insanları önemseyen, dinlenmeye ve gevşemeye zaman ayıran bireyler olmaları amaçlanmaktadır. Sağlığın geliştirmesi kapsamında; hastalıkların önlenmesi, sağlığın korunması ve sağlık eğitimi konuları ele alınmaktadır.( Hayran, O., Özer, O. 2018. TÜBİTAK, 215S955 No’lu Proje Raporu.)

Sosyal Medya ve Sağlık Okuryazarlığı

Geçmişten günümüze insanların iletişime olan ihtiyaçları neticesinde ortaya çıkan çabaların bir ürünü de bilgisayarlar aracılığıyla yaptığı iletişimdir. Sosyal medya bu anlamda bu amaçla örtüşen önemli bir platformdur.

Sosyal medya geleneksel teknoloji ve güncel teknolojilerin kazandırmış olduğu bilgi ve birikimleri bir araya getirerek, kişisel veya kurumsal olarak bilgi paylaşımı ve iletişimi hızlandıran ve eş zamanlı bir dijital platformdur.

Sosyal medyanın önemli yıllarına değinecek olursak;

  • Sosyal medyanın başlangıcı 1971 yılında gerçekleşmiştir. İki tane yan yana duran bilgisayar birbirine e-mail atmıştır.
  • World Wide Web (www) 1990'ların sonuna doğru tüm dünyada yaygın biçimde kullanılmaya başlanan bir sistem olmuştur.
  • Justin Hall,isimli bir öğrenci 1994 yılında okul anıları ve başka sitelerde beğendiği içeriklerden oluşan ilk blog yazısını yayınladı.
  • 1995: Classmates.com kuruldu.
  • 1995: MIRC ve ICQ.
  • İlk arama motoru Ask. Jevees com 1996 yılında kullanıma girdi ve daha sonra adı ask.com olarak değiştirmiştir.
  • Web tabanlı kişisel günlüklerin kullanımı 1999 yılında yayılmaya başladı.
  • Wiki projeleri 2000 yılında hayatımıza girdi. En çok bilinen örneği Wikipedia’dır.
  • Blogger’a 2003 yılında rakip geldi, açık kaynaklı bir yazılım olan WordPress kullanılmaya başlandı.
  • Dünyada en çok bilinen ve kullanılan  sosyal ağ Facebook ile 2004 yılında tanışdık.
  • Flickr ve YouTube 2005, 140 karakter ile Twitter 2006 , Check-In ve Foursquare 2009 yılında kullanılmaya başlandı.
  • Google Plus 2011 ve görsel ağırlıklı platform Pinterest 2009 yılında kullanılmaya başlandı.

İnsanlar, geleneksel medya alışkanlıklarına devam etmekle birlikte günümüz teknolojileri ve sınırda olan teknolojiler yayılıma hızla devam etmektedir. Günümüzde tüm dünyada en çok kullanılan ve bilinen sosyal ağ Facebook kullanıcı sayısı 1 milyarı geçmektedir.

Sosyal paylaşım platformlarının kullanıcı sayısı göz önüne alındığında, yatırımcıların çok fazla kişiye ulaşma arzusu reklam ve pazarlama yaklaşımlarını da değiştirmiştir. Kişisel ve kurumsal hesapların bilgi paylaşımı ve tanınma kullanımından farklı olarak ticari işletmelerde sosyal ağlara katılmaya başladı.

Sosyal ağların herkes tarafından yaygın olarak kullanımı hayatımızdaki enformasyonu artırmış ve medya okuryazarlığının önemi artmıştır. Medya, her alanda olduğu gibi sağlık konusunda hızlı bilginin paylaşımını sağlamaktadır.

Söz konusu sağlık olduğunda karmaşıklık ve anlaşılmazlık bireysel okuryazarlık becerisine sahip olmakla birlikte daha üst bir kavramı hayatımıza getirmiştir. Sosyal ağlarda paylaşılan sağlık enformasyonunun doğru kullanılması ve değerlendirilmesi sağlık okuryazarlığı becerisi ile mümkün olmaktadır.

Sağlık okuryazarlığı, bireyler için sağlığın geliştirilmesi önerileri, sağlık çalışanları için iletişim ve tıp alanına yönelik klinik becerilerin artırılması, sağlık hizmetlerinden faydalanan kişiler için ise hastalığının tedavisinde karar verme ve sağlık politikalarının işleyişi hakkında bilgilenmeyi sağlayan çok paydaşı olan bir kavramdır. Sağlık okuryazarlığı bireylerin tüm bu paydaşlarla ilişkisinde arabuluculuk sağlayan sosyal ve kültürel öğelere dayanır.

Sağlığın geliştirilmesinde önemli bir adım olarak kabul edilmektedir. Hastalıklar, hastalıklardan korunma yolları ve tedavi biçimlerinde yaşanmakta olan değişim ile birlikte değişen sağlık felsefesi ve yeni iletişim teknolojilerinin hayatımıza girmesi ile bu önem artarak devam etmektedir. (Sezgin D. Yaşam Tarzı Önerileri Bağlamında Sağlık Haberlerinin Analizi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2011(2)2; s:52-78)

Sağlık hizmetlerinden eşit ve adil olarak yararlanmak bir sağlık hakkı olmasının yanında bir insan hakkıdır. Sağlık okuryazarlık düzeyi yeterli bireyler yetiştirmek bir ülke politikası olmalı ve tüm sistemler birbiri ile işbirliği içinde çalışmalıdır.

Yaşam Boyu Eğitim felsefesi ile konu ele alınmalıdır. Sağlık okuryazarlığının düşük olması; Sağlık bilgilerini anlama ve anlamlandırmada yetersizliğe, prosedür ve talimatları gerçekleştirmede kısıtlılığa, sağlık hizmetlerine ulaşımda sorunlara, gereğinden fazla süre ve sıklıkla hastanede yatarak tedavi görmeye neden olmaktadır. Sağlık hizmetlerinden yaralana bireylerin,

1. Bilgiyi anlama ve değerlendirme,

2. Riskleri ve kazanımları analiz etme,

3. Uygun ve doğru ilaç dozajları hesaplama,

4. Tetkik ve muayene sonuçlarını anlamlandırma,

5. Sağlıkla ilgili doğru bilgilere nasıl ulaşabilecekleri gibi karmaşık sağlık prosesleri ile karşı karşıyadırlar.

Sosyal medyada yer alan sağlık profesyonellerinin, düzenli olarak tıptaki yenilik ve gelişmelerden bahsetme, güncel bilgilere yer vermenin dışında başvuranlarla hızlı bir iletişim içinde olmaları durumunda sosyal medyan daha yararlı bir mecra haline gelecektir.

Sağlık İletişimi ve Sosyal Medyada İtibar Yönetimi

Sosyal medya kullanıcılarına çok güçlü bir ağı ve enformasyonu kullanma fırsatı veriyor.

Sosyal medyanın hayatımızda bu denli etkin oluşu, markalarla, kurumlarla, medyayla ve birbirleriyle olan ilişkilerimizi de değiştirdi, ezberleri bozdu diyebiliriz.

Çoğu zaman herhangi bir ürünü edinmeden önce ürün ile ilgili araştırmalar yapıyor, bizden önceki kullanıcıların deneyimlerini sosyal medya hesaplarından ve farklı bloglardan okuyoruz.

Hatta, şikayet yorumları ve markanın bu şikayetlere dönüşlerini de önemsediğimiz özel bir dönemdeyiz. İletişim teknolojilerinin insan hayatına dokunabildiği bu dünyada kişilerin ve markaların iletişim ve pazarlama tekniklerini doğru yönetebilmesi için şu teknikleri uygulamaları yerinde olacaktır.

  • Markanın tanımlanması: Bir marka oluşturmaya markanızı doğru bir şekilde tanımlamakla başlanmalıdır. Sizi rakiplerinizden ayıran yönleriniz neler? Bu soruya doğru yanıtı bulmak marka yönetim haritanızı oluşturmanıza yardımcı olacaktır. Ne kadar özel bir alan tanımlanırsa, marka daha da güçlü bir zemine oturacaktır. Hedef kitlenin analiz edilmesi: Marka faaliyetlerinizden etkilenmesini istediğiniz kitle kimlerden oluşuyor? Sosyal medyada en çok tercih ettikleri platformlar hangileri?
  • Domain Önemli: Markanın duyurulmasının en önemli adımların başında markaya ait kreatif bir web sayfasına sahip olunmasıdır. Markanızın faaliyetlerine uygun bir alan adı sunulacak olanlar konusunda önemli bir referanstır. Domain adresinde bulunan “tr” uzantısına sahip olabilmek için ticari bir işletmeye sahip olmak gerektiğini de belirtmekte fayda var.
  • Profesyonel İmaj: Yoğun rekabet koşullarının yaşandığı günümüzde profesyonel bir imaj, rakip kişi ve kurumlar arasında fark yaratmak için önemli bir özelliktir. Tercih edilebilirlik ve ayrışma için profesyonel imaj büyük önem taşımaktadır.
  • İçerik pazarlama stratejisi: Markanızın konumlandırması ve sürdürülebilir başarısını arttırmanın en önemli adımlarından biri de içerik pazarlama stretejisidir. Alanınızla ilgili bir dergide yazar olarak yer almak, blog yazmak ve sosyal medya hesaplarında kaliteli ve bilgilendirici içerikler paylaşmak olarak sıralanabilir.


Sosyal Medyanın Sağlık Sektörüne Etkisi ve Bazı İstatistiki Veriler


Sağlık sektöründe çalışan uzmanların, hastaların kendi sağlıkları ile ilgili konularda doğru bilgiye ulaşmalarını sağlamalıdırlar. Bu amaçla sosyal medyada bilgilendirme yazıları ve eğitici video içerikleri hazırlanabilir, uygun dikkat çekici kamu spotları ile farkındalık arttırılabilir. Çünkü sosyal medyada sağlık profesyoneli olmayan kişiler tarafından paylaşılan içerikler güvenli değildir. Search Engine Watch tarafından yapılan 18-24 yaş aralığında bulunan katılımcıların %90’ı sosyal medyada paylaşılan içerikleri güvenilir bulduklarını belirtiyorlar. Yine Demi & Cooper Advertising and DC Interactive tarafından yapılan bir araştırmaya göre de; insanların %41’i sosyal medyanın sağlık kuruluşu veya doktor seçiminde önemli olduğu sonucunu paylaşıyor. Bu istatistiki veriler gösteriyor ki sosyal medya pozitif veya negatif görüşleri ölçebilmek için bir araç olarak kullanılabilir. Aynı şekilde sağlık kurumları hastalarını sadık kılmak için sosyal medyayı değerlendirebilir.

Sosyal Medyada Doğru Hedef Kitlenin Belirlenmesi


Yönetilen hesabın, yönetilen kişi veya kurumlarca, hedeflediği pazarı ve kitlesinin iyi tanınması gerekiyor. Çünkü hedef kitlenin iyi tanınması, ürün veya hizmetin nasıl geliştirebileceği hakkında fikir verir. Hangi pazarlama kanallarının kullanacağı ve pazarlama stratejisinin nasıl oluşturulabileceği bu şekilde belirlenecektir. Hedeflenen kitle ne kadar iyi tanınırsa, sosyal medya reklamlarında harcanan maliyetler de o kadar düşük olacaktır. Burada değinilmesi gereken en önemli nokta her reklam çalışması kendi içinde anlamlı bir kitleye hitap eder. “Hedef kitleniz ASLA “herkes” değildir.”


Örneğin, yaşlılar için gereken bir ürün reklamının 18-24 yaş aralığı için gösterimi hem sonucun başarısını düşürecek hem de maliyetlerinizi yükseltecektir. Yaş faktörünün dışında öneme sahip olan diğer bir faktör de cinsiyettir. Burada hedefleme yaparken ilgi alanlarına göre ayrım yapılabilir. Lokasyon bilgisi, zaman dilimi, ekonomik durum ve ilgi alanları da doğru hedef kitle seçiminde yol gösterici olacaktır.

Sosyal Medyada Etkili ve Yaratıcı İçerik Oluşturma


Etkili bir içerik stratejisi, marka itibarını ve sürdürülebilir pazarlama stratejisinin en önemli parçasıdır. Etkili bir içerik stratejisinin geliştirilme sürecinde sosyal medya yaratıcı pazarlama teknikleri ile çok etkili bir sosyal araç olarak kullanılabilir.

Sosyal medya mecralarında etkili ve yaratıcı içerikler oluşturmak için bazı noktalara dikkat edilmelidir. Gelişen teknoloji ile birlikte günümüz insanı gündemi akıllı telefonların aracılığıyla takip etmektedir. Akıllı telefonlarda yüklü sosyal medya uygulamalarının aktif kullanımları nedeniyle içerik oluşturmak ve kitleleri etkilemek için uygun platformlar olarak karşımızdalar.

Hedef kitlenin doğru analiz edilmesinin ardından, onların ilgisini çekebilecek konularda bilgilendirici içerikler paylaşımları yapılmalıdır. Hazırlanan içeriklerde zaman zaman sorular  yer almalı, içeriklerde samimi bir dil kullanılmalı, içerikler kısa ve öz olmalı, mesleki terimler çok sık kullanılmamalı ve son olarak, yazı ve imla kurallarına dikkat edilmelidir.

Sağlık İletişiminde SEO 'nun Önemi


İnternet kullanıcılarının bir arama yaparken %95 oranında Google arama motorunu kullandıklarını biliyor muydunuz? Tüm sektörler bu gerçeğin farkında ve müşterilerinin ihtiyaçlarını aradığı platformlarda yani Google'da arama sonuçlarında 1. sayfada ve en üstlerde bulunmak istiyorlar. Sağlık alanında kullanıcılar bir ihtiyaçları için arama yaptıkları zaman organik sonuçlara çok fazla önem verebiliyorlar.  Google, aramalarda kullanıcıların karşısına çıkardığı web sitelerini rastgele göstermez. Bir takım kurallar ve kalite standartlarına göre internet sitelerini kullanıcıların karşısına çıkarır. SEO; kısaca arama motoru optimizasyonu anlamına gelmektedir. Dijital ortamda başarı sağlamış şirketler Google organik arama sonuçlarında rakiplerinden önde çıkmak için yoğun bir şekilde SEO çalışması yapmaktadırlar.

Sosyal Medyanın Hasta Tercihleri Üzerindeki Etkisi


Teknolojinin gelişmesi ve internetin yaygınlaşmasıyla birlikte birçoğumuz yaşadığımız pek çok sorun ve problemlerin çözümü için internete başvuruyoruz. Yer ve zaman kavramının bir sınırının olmaması, kişisel paylaşımların yapılabilmesi, anlık olarak başka insanlarla iletişim kurulabilmesi sosyal medyanın tercih edilebilir bir platform olmasını sağlıyor.

Sağlık profesyonellerinin hastaları ile samimi ve bilgilendirici paylaşımları güven ilişkisinin kurulmasına katkı sağlıyor. Günümüzde sağlık bilgileri için arama motorlarını ve özellikli aramalarında hashtag yardımı ile sosyal medyada arama yaptıklarını gözlemliyoruz.

Buna ek olarak, sosyal ağlar sayesinde kullanıcılar web üzerinde farklı sitelerde aramalar yaparak istenilen bilgiye ulaşmak yerine, tek ve etkileşimli bir kanaldan ulaşabilmektedir. Bu durum kişisel düzeyde özel sorulara rahatça yanıt alınabilmesi ve kullanıcının kendini güvende hissetmesi açısından önemlidir. (Sütçü & Tosyalı 2016)


Sağlığın Geliştirilmesi ve Sosyal Medya


Günümüzde artan sosyal medya kullanıcıları (kişiler ve kurumlar) ile Daha kapsamlı bir platform haline gelmektedir. En yüksek sağlık sağlık durumunun sağlanması, kişilerin yaşam tarzlarını değiştirmesi ve sağlığın geliştirilmesi hizmetlerinde, sosyal medya büyük bir etkiye sahiptir. Facebook  ise, sosyal ağlar içerisinde Türkiye’de en fazla tercih edilen ağ olmakla beraber, Instagram ve Youtube kullanıcılarının da yakın oranlarda bir kullanıcı kitlesi mevcuttur. Bu geniş kitlelere doğru sağlık bilgilerinin ulaştırılması için sağlıkta sosyal medyanın rolünün ciddi bir şekilde ele alınması gerekmektedir. "The Importance Of Health Lıteracy For Communıty Health", Taf Preventive Medicine Bulletin, 2016. Sağlık okuryazarlığının arttırılması amacıyla yürütülebilecek sağlık kampanyalarında daha fazla kitleye ulaşmak için  radyo, televizyon ve basılı iletişim araçlarının yanında sosyal medya mecraları da kullanılmaktadır.

Sağlık Alanındaki Reklam Yasağı ve Tanıtım Kuralları


Hasta ve yakınlarının sağlıkları ile ilgili konularda firmaların, sağlık kurumlarının veya klinikleri reklamlarından etkilenerek bilinçsiz tercihler yapabilme ihtimalleri yüksektir. Bunun yanında  hastalar ve yakınlarının, sağlık ile ilgili konularda uzmanlık bilgisine sahip olmaması yanlış yönlendirmeye açık bir durum yaratmaktadır.

Bu nedenle sağlık sektöründe reklam uygulamaları yasalar ile düzenleme altında tutulmaktadır. Sağlık sektöründe reklam faaliyetleri Sağlık Bakanlığı’nın “Bilgilendirme ve Tanıtım Faaliyetleri” mevzulu 2011/59 sayılı genelge ile düzenlenmiştir.

Yasa detaylı olarak incelediğinde yasaklanan reklam uygulamaların hasta ve yakınlarının, sağlık konusunda yanıltıcı bilgi almamaları ve yanlış tedavilere yönelmemeleri için yapıldığını görürüz.

Bu anlamada yasalara uygun biçimde sağlığı geliştirici, bilgilendirici, koruyucu ya da önleyici bilgiler veren içeriklerin hasta ve yakınları ile paylaşılmasında bir sakınca yoktur. İçeriklerin rekabet yaratıcı ve yanlış yönlendirme yapmayacak şekilde hazırlanması ise en ön önemli konu olarak nitelendirilebilir.

Web sayfalarında ve sosyal medya paylaşımlarının alt kısmında “Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.” İfadesi yer almak zorundadır.


SONUÇ


Sosyal medya doğru ve etkin kullanıldığında tüm sektörlerde olduğu gibi sağlık sektöründe de yararlı bir sanal ortamdır. Hedef kitle analizinin yapılabildiği, ucuz ve etkin bir sistem olarak sosyal medya toplumun sağlık okuryazarlığı seviyesinin gelişimine katkı sağlayacak dijital bir sağlık iletişimi platformu olarak düşünülebilir.

Sağlık sektörünün kendine özgü kuralları ve reklam yasakları sosyal medya kullanımında hem profesyoneller hem de sağlık kurumları tarafından göz önünde bulundurulmalıdır.

Politika belirleyiciler, halk sağlığı uzmanları, sektör profesyonelleri ve sağlık iletişimcileri sağlıkta sosyal medya kullanımını yaratıcı iletişim kampanyaları ile adeta bir eğitim alanı olarak değerlendirebilir.